Valorant Champions Shanghai: ván đấu của xeus nên được đánh lại, nhưng Riot để kết quả đứng nguyên

Phút quyết định của ván đấu, Yusuf "xeus" Doğan Gözgen — tuyển thủ của FUT Esports — đứng trước tình huống 2 đánh 1. Một pha clutch mà bất kỳ duelist nào cũng muốn được đặt vào. Anh bấm chuột. Không có viên đạn nào bay ra.

Khẩu súng trong tay xeus im lặng, và khoảnh khắc vàng của đội anh trôi qua trước khi bất kỳ ai trên sân kịp hiểu chuyện gì đang xảy ra.

Tôi đã tua lại đoạn ghi hình ấy nhiều lần. Vấn đề không nằm ở phản xạ của xeus, cũng không nằm ở quyết định chiến thuật. Khẩu súng của anh không bắn được vì một lỗi phần cứng — thứ mà Riot Games sau đó thừa nhận là do chính họ gây ra. Một lỗi kỹ thuật đã biến thành một kết quả thi đấu, và kết quả đó vẫn đứng nguyên cho đến hôm nay.

Câu chuyện này vượt ra ngoài một ván đấu đơn lẻ. Nó là câu chuyện về cách một giải đấu lớn vận hành khi chính người tổ chức vừa là trọng tài, vừa là bên mắc lỗi.

Bối cảnh: những chiếc bàn kim loại và lệnh chuyển chuột giữa giải

Sự việc diễn ra tại Valorant Champions Shanghai, khi giải bước vào tuần thi đấu thứ hai. Trong suốt thời gian diễn ra giải, nhiều trận đấu bị gián đoạn bởi các pha tạm dừng kỹ thuật. Nguyên nhân được xác định là những chiếc bàn thi đấu bằng kim loại do Riot tự chế tạo, gây nhiễu điện từ và ảnh hưởng trực tiếp đến chuột không dây của các tuyển thủ.

Riot đưa ra một yêu cầu ngay giữa giải: các tuyển thủ chuyển sang dùng chuột có dây. Hãng cho biết nhiều người chơi đã tự chuyển từ trước đó. Riot cũng thừa nhận rằng cài đặt thiết bị ngoại vi là một phần quan trọng trong cách một tuyển thủ thể hiện, và trí nhớ cơ bắp — muscle memory — thực sự quan trọng.

Điểm mấu chốt nằm ở thời điểm. Yêu cầu này đến khi giải đã đi qua hơn nửa chặng đường. Những trận đấu trước đó vẫn được thi đấu dưới điều kiện lỗi, và kết quả của chúng không hề bị xem xét lại.

Trận đấu giữa FUT Esports và 100 Thieves là ví dụ rõ nhất. 100 Thieves thắng 2-0 trong một loạt BO3, giành vé vào vòng playoffs. FUT Esports bị đẩy xuống nhánh thua, nơi mỗi thất bại tiếp theo đồng nghĩa với việc bị loại khỏi giải.

Ván đấu không được đánh lại

Điều khiến tôi dừng lại là một chi tiết trong tuyên bố của Riot. Ban đầu, ván đấu của xeus không được đánh lại. Sau đó, Riot thừa nhận rằng ván đấu đó lẽ ra phải được rollback — tức là đánh lại hoặc hoàn tác kết quả. Hãng chấp nhận trách nhiệm về lỗi này.

Nhưng Riot vẫn quyết định giữ nguyên kết quả trận đấu. Lý do được đưa ra: việc lật ngược một chiến thắng của một đội không có lỗi sẽ tạo ra những hệ quả cạnh tranh phức tạp.

Điểm cốt lõi nằm ở đây: Riot thừa nhận lỗi của mình, nhưng lại để một bên vô can khác gánh hậu quả thay. FUT Esports không có lỗi trong chuyện này. 100 Thieves cũng không có lỗi. Nhưng chỉ một trong hai đội phải trả giá, và đó là đội đã chịu thiệt từ lỗi kỹ thuật ngay từ đầu.

Tôi đã dành nhiều năm theo dõi các giải đấu quốc tế ở cả Hàn Quốc và Nhật Bản, và tôi học được một điều: những quyết định khó nói nhất không nằm ở bảng xếp hạng. Chúng nằm ở khoảnh khắc im lặng giữa hai ván đấu, khi ban tổ chức phải chọn giữa việc bảo vệ uy tín của chính mình và việc bảo vệ tính công bằng cho một tuyển thủ cụ thể.

Trên khán đài trống, tôi nghe rõ nhất tiếng thì thầm của esports. Khi camera tắt và không còn khán giả, những quyết định khó nói mới lộ ra.

Muscle memory không phải chuyện nhỏ

Nhiều người sẽ nói: đổi chuột thì có gì to tát. Tôi muốn phản biện điều đó bằng chính lời thừa nhận của Riot.

Riot nói rằng cài đặt thiết bị ngoại vi là một phần quan trọng trong cách tuyển thủ thể hiện, và trí nhớ cơ bắp thực sự quan trọng. Đây là một thừa nhận hiếm hoi từ một nhà phát hành: điều kiện phần cứng là một yếu tố cạnh tranh hạng nhất, chứ không phải một chi tiết phụ.

Với một tuyển thủ Valorant chuyên nghiệp, chuột là thứ nhiều hơn một công cụ. Nó là một phần của cơ thể. Trọng lượng, hình dáng, độ trễ — tất cả đều được nạp vào trí nhớ cơ bắp qua hàng nghìn giờ luyện tập. Đổi từ chuột không dây sang chuột có dây không phải là thay một thiết bị tương đương. Đó là thay đổi một biến số mà tuyển thủ đã khóa chặt trong nhiều năm.

Và đây là điểm mà ít người để ý: can thiệp này không đồng đều. Riot nói nhiều tuyển thủ đã tự chuyển sang chuột có dây từ trước. Điều đó có nghĩa là những người chuyển sớm không bị ảnh hưởng. Những người chưa chuyển — nhóm thiểu số — phải thay đổi giữa giải, trong khi đang thi đấu ở đỉnh cao phong độ.

Một điều chỉnh như vậy không tạo ra sân chơi công bằng. Nó tạo lợi thế cho nhóm đã quen với điều kiện mới, và bất lợi cho nhóm phải thích nghi muộn.

Góc nhìn ngược dòng: vấn đề không phải là chiếc bàn

Đám đông sẽ tập trung vào FUT Esports. Họ sẽ nói về sự bất công với xeus, về ván đấu lẽ ra phải được đánh lại, về việc 100 Thieves giành chiến thắng nhờ một lỗi của ban tổ chức. Tôi hiểu những phản ứng đó.

Nhưng tôi cho rằng đám đông đang nhìn vào triệu chứng, không phải căn bệnh.

Căn bệnh thật sự là cấu trúc quyền lực của esports: một nhà phát hành vừa chế tạo bàn thi đấu, vừa viết luật, vừa phân xử tranh chấp. Vai trò của Riot vượt ra ngoài việc tổ chức giải. Họ đóng vai trò nhà sản xuất phần cứng, nhà làm luật, và quan tòa. Khi cả ba vai trò nằm trong một tay, thì việc tự đánh giá lỗi của chính mình là điều không thể tránh khỏi.

Không có cơ quan trọng tài độc lập nào ở đây. Không có ai đứng ngoài Riot để nói rằng ván đấu kia phải được đánh lại, và đây là quy trình rõ ràng để làm điều đó.

Riot nói rằng họ sẽ áp dụng luật giải đấu một cách khách quan và minh bạch. Nhưng họ không công bố bất kỳ quy trình cụ thể nào. Không có tiêu chí nào cho việc khi nào một ván đấu được rollback. Không có ngày kết thúc cho lệnh dùng chuột có dây. Và không có chính sách nào cho chuột không dây trong tương lai.

Điều này có nghĩa là các tuyển thủ đang thi đấu dưới một luật lệ không xác định, kéo dài vô thời hạn, do chính bên mắc lỗi đặt ra.

Tôi nhớ đến Masters London, khi bàn thi đấu bị chỉnh sửa — thêm gờ và thanh đèn — để phản hồi lo ngại về việc gian lận trong các pha clutch. Riot đã từng thay đổi phần cứng sân khấu khi áp lực dư luận đủ lớn. Tiền lệ đó cho thấy hãng có khả năng phản ứng nhanh. Nhưng nó cũng cho thấy Riot thường hành động để xử lý vấn đề nhận thức, hơn là để xây dựng một hệ thống phòng ngừa.

Người can đảm không phải người đoán đúng, mà là người dám sai trước đám đông. Nhưng một nhà phát hành thì không thể chỉ can đảm trong tuyên bố, mà phải can đảm cả trong hành động khắc phục.

Điều đáng lo nhất không phải chiếc bàn

Chiếc bàn kim loại có thể được thay. Riot đã lên kế hoạch chế tạo bàn thay thế. Đó là vấn đề kỹ thuật, có thể sửa bằng tiền và thời gian.

Điều khó sửa hơn là niềm tin rằng các lỗi kỹ thuật sẽ được xử lý nhất quán. Một khi tuyển thủ tin rằng ban tổ chức có thể thừa nhận lỗi nhưng không khắc phục, thì mỗi pha tạm dừng kỹ thuật trong tương lai sẽ mang theo một câu hỏi ngầm: liệu ván đấu này có được xử lý công bằng không?

Sự việc này cũng không đứng một mình. Nó nằm trong một làn sóng lo ngại về chất lượng vận hành của các giải esports lớn, từ những sự kiện như EVO Japan trở đi. Khi esports muốn được nhìn nhận như một môn thể thao chuyên nghiệp, thì chất lượng sân khấu, thiết bị và quy trình phân xử chính là thước đo của sự chuyên nghiệp đó.

Trong esports, câu trả lời hay nhất thường nằm ở câu hỏi chưa ai dám đặt. Với sự việc này, câu hỏi đó có thể là: ai sẽ là người phán xử khi chính người tổ chức mắc lỗi?

Tôi không có câu trả lời trọn vẹn. Nhưng tôi biết rằng một nền thể thao chỉ trưởng thành khi nó dám xây dựng những cơ chế vượt ra ngoài thiện chí của một nhà phát hành đơn lẻ. Trận đấu của xeus đã kết thúc. Cuộc tranh luận về việc ai phân xử lỗi kỹ thuật trong esports chỉ vừa mới bắt đầu.

Trận đấu chưa kết thúc khi tiếng còi vang, vì ký ức mới là hiệp phụ thật sự. Và ký ức của xeus, cùng khoảnh khắc khẩu súng im lặng, sẽ còn dài hơn bất kỳ bảng điểm nào.