AfD chạm cửa chính quyền tiểu bang: Đêm Sachsen-Anhalt và bức tường lửa đang chịu lửa

Bản phân tích tôi nhận được dán nhãn “thể thao”, nhưng bên trong không có một vận động viên, một trận đấu hay một chỉ số chuyên môn nào. Tên cầu thủ trả về trống rỗng. Toàn bộ các mục kỹ thuật, chiến thuật, dữ liệu thi đấu đều hiển thị cùng một dòng chữ: không đủ thông tin để đánh giá. Đó là một tín hiệu bất thường. Một bài viết được cho là nằm trên nền tảng quần vợt, vậy mà nội dung thật lại là cuộc bầu cử bang Sachsen-Anhalt của nước Đức. Tôi gạt bỏ lớp nhãn mác và đọc lại từ đầu. Dữ liệu không bao giờ nói dối, nhưng nó buộc tôi phải xác định đúng trận địa trước khi phân tích. Đêm 6/9/2026, đảng AfD – Alternative für Deutschland – giành chiến thắng áp đảo tại Sachsen-Anhalt, một bang thuộc miền đông nước Đức. Kết quả khiến đảng này suýt chạm mốc đa số ghế trong nghị viện bang. Chưa cần đọc đến các con số cụ thể, tôi đã nhận ra mức độ nghiêm trọng: đây là lần đầu tiên kể từ sau Thế chiến II, một chính quyền tiểu bang có nguy cơ rơi vào tay lực lượng cực hữu. Không một mô hình dự báo nào có thể xem nhẹ sự kiện này. Các thành viên AfD đã ăn mừng trong đêm bầu cử; ứng viên đứng đầu đảng có bài phát biểu trước những người ủng hộ. Bức ảnh từ hiện trường cho thấy một không khí chiến thắng mà giới quan sát chính trị Đức gần như chưa từng thấy ở cấp bang kể từ năm 2026. Nhưng điểm tôi chú ý không phải là cảm xúc của đêm chiến thắng. Điểm tôi chú ý là cấu trúc quyền lực sau bầu cử. AfD giành chiến thắng áp đảo, nhưng họ không đạt được đa số tuyệt đối. Họ chỉ cách ngưỡng đó một khoảng rất ngắn. Chính khoảng cách ngắn ấy mới tạo ra nghịch lý lớn nhất của nền chính trị Đức hiện nay: một đảng có thể thắng cử, nhưng chưa chắc có thể thành lập chính phủ. Bởi vì các đảng chủ lưu khác vẫn duy trì một chiến lược có tên “bức tường lửa”, nghĩa là không bắt tay, không liên minh, không hợp tác với AfD. Trong bóng đá, tôi thường gọi đó là bài pressing tầm cao. Một đội bóng áp sát toàn sân không cần phải đoạt bóng ngay lập tức; họ chỉ cần khiến đối phương không dám chuyền ngang, không dám tấn công trung lộ, không dám chọn phương án an toàn. Bức tường lửa của giới chính trị chủ lưu Đức cũng vận hành theo logic ấy. Không cần cấm AfD hoạt động, không cần tước quyền tranh cử. Chỉ cần khép mọi cánh cửa vào chính quyền. Khi một đảng không bao giờ được tham gia liên minh, cử tri của đảng đó sẽ dần hiểu rằng lá phiếu của họ bị giới hạn trong vai trò đối lập vĩnh viễn. Đó là cách hệ thống đang cố bóp nghẹt AfD mà không cần vi phạm luật chơi dân chủ. Tôi nhìn vào số liệu rủi ro của sự kiện này. Có ba tín hiệu cùng lúc xuất hiện. Thứ nhất, AfD đã chứng minh họ có thể giành chiến thắng lịch sử tại một bang, không còn là hiện tượng lẻ tẻ ở vùng ngoại vi. Thứ hai, Thủ tướng Friedrich Merz đang đứng trước áp lực rất lớn vì ông từng cam kết cắt giảm một nửa số cử tri của AfD. Lời hứa đó chưa thành hiện thực. Thứ ba, bức tường lửa – vốn được xem như một chuẩn mực đạo đức chính trị sau quá khứ Đức Quốc xã – đang bị thử thách nghiêm trọng hơn bao giờ hết. Trong một bài viết thể thao, tôi thường tìm kiếm sự khác biệt giữa kết quả và phong độ. Ở đây cũng vậy. Nếu chỉ nhìn vào kết quả, AfD là đội thắng. Nhưng nếu nhìn vào phong độ thực tế của hệ thống chính quyền bang, AfD vẫn đứng bên ngoài hành lang quyền lực. Họ có thể giành thêm ghế, giành thêm tỷ lệ phiếu, nhưng vẫn chưa thể cử một bộ trưởng chủ chốt nào của bang. Điều đó tạo ra một sự lệch pha kéo dài. Trong ngắn hạn, nó làm AfD mạnh hơn về mặt truyền thông. Trong dài hạn, nó có thể khiến cử tri cảm thấy lá phiếu của họ bị vô hiệu hóa. Khi cảm giác đó đủ lớn, hệ thống sẽ phải đối mặt với một câu hỏi khó hơn nhiều so với chuyện ai thắng cử. Bài phân tích gốc mà tôi có trong tay dành khá nhiều dung lượng để nói về mức độ rủi ro. Mức độ tổng thể được xếp ở ngưỡng cao. Tôi đồng ý với cách đánh giá đó. Nhưng tôi muốn cắt nghĩa vì sao nó cao. Không phải vì một đảng cực hữu vừa thắng một bang. Vì điều đó đã không còn là bất ngờ lớn ở miền đông nước Đức. Rủi ro cao nằm ở chỗ AfD đã tiến sát đến ngưỡng mà họ có thể bắt đầu đàm phán với các đảng khác từ thế cửa trên. Nếu một trong những đảng chủ lưu rạn nứt, bức tường lửa sẽ sụp đổ không phải vì AfD phá được nó, mà vì người giữ tường tự mở cửa. Chính trị Đức luôn bị ám ảnh bởi quá khứ. Không khó hiểu khi cụm từ “cực hữu” và “Thế chiến II” xuất hiện dày đặc trong cùng một bài viết. AfD bị cơ quan tình báo nội địa theo dõi, thậm chí bị phân loại là nhóm cực đoan ở một số bang. Điều đó có nghĩa là bất kỳ bước tiến nào của đảng này cũng phải đối mặt với sự giám sát chặt chẽ hơn bình thường. Tôi không xem đó là một yếu tố cảm tính. Tôi xem đó là một loại dữ liệu lịch sử, giống như cách một nhà phân tích thể thao phải tính đến lịch sử đối đầu trước khi đưa ra nhận định. Những tổn thương của thế kỷ trước vẫn còn nguyên trong hệ thống thể chế Đức, và nó tạo ra một lực cản vô hình đối với mọi thứ mang màu sắc cực hữu. Nhưng có một góc nhìn phản trực giác mà tôi muốn đặt lên bàn. Thắng cử chưa chắc đã tốt cho AfD trong giai đoạn này. Họ suýt có đa số, nên áp lực “phải làm được gì đó” đè nặng lên họ. Họ không thể đổ lỗi cho việc bị cô lập nếu họ đã ở rất gần đỉnh cao quyền lực. Cử tri của AfD có thể kỳ vọng một chính quyền mới sẽ thay đổi bang. Nhưng nếu bức tường lửa vẫn đứng vững, AfD sẽ không thể thực hiện bất kỳ thay đổi nào. Họ sẽ mắc kẹt giữa chiến thắng và sự bất lực. Trong khi đó, Friedrich Merz có thể dùng chính kết quả này để cảnh báo cử tri bảo thủ rằng nếu không đoàn kết lại, Đức sẽ phải trả giá. Một thất bại trong ngắn hạn của AfD có thể trở thành chất xúc tác cho một sự tập hợp lực lượng rộng lớn hơn ở cấp liên bang. Tôi không tin vào những bài viết chỉ liệt kê số liệu mà không đặt chúng vào bối cảnh thực tế. Tôi cũng không tin vào những bài viết chỉ dùng cảm xúc để lấp chỗ trống của dữ liệu. Cuộc bầu cử Sachsen-Anhalt năm 2026 cung cấp một lượng lớn thông tin có thể kiểm chứng: số phiếu, số ghế, tỷ lệ cử tri đi bầu, phản ứng của các đảng. Nhưng thông tin đáng giá nhất lại nằm ở câu hỏi tiếp theo. AfD liệu có thể chuyển hóa chiến thắng thành quyền lực thực sự hay không? Liệu bức tường lửa có đủ sức chịu đựng khi áp lực dư luận tăng lên? Liệu Thủ tướng Merz có thay đổi chiến lược sau lời hứa thất bại hay không? Đây mới là những biến số quyết định, không phải con số trong đêm bầu cử. Tôi nhớ lại một nguyên tắc tôi vẫn dùng khi theo dõi các giải quần vợt: người chơi hay nhất không phải lúc nào cũng là người giành danh hiệu lớn nhất trong tuần. Người chơi nguy hiểm nhất là người có hệ thống ổn định, có đủ nguồn lực, và biết cách điều chỉnh sau mỗi thất bại. AfD đã chứng minh họ có khả năng tạo ra những cú sốc lớn. Câu hỏi còn lại là họ có đủ kiên nhẫn để biến những cú sốc đó thành một quá trình dài hơi hay không. Bức tường lửa của Đức không phải là một bức tường bê tông. Nó là một quyết định chính trị, được tái khẳng định trong mỗi cuộc đàm phán, mỗi lần bỏ phiếu, mỗi lần một đảng chủ lưu phải chọn giữa nguyên tắc và lợi ích trước mắt. Sachsen-Anhalt chỉ là một bang nhỏ ở miền đông nước Đức. Nhưng những gì xảy ra ở đây có thể lan rộng nhanh hơn nhiều người nghĩ. Trong thể thao, người ta thường nói trận đấu nhỏ không có áp lực chỉ là cái bẫy. Cũng vậy, một cuộc bầu cử bang bị xem nhẹ có thể là nơi khởi đầu của một sự thay đổi lớn. AfD đã cho thấy họ không còn là hiện tượng nhất thời. Giới chính trị chủ lưu Đức, đặc biệt là Thủ tướng Merz, đang đứng trước bài kiểm tra không chỉ về chiến thuật, mà còn về khả năng đọc dữ liệu dài hạn của chính họ. Tôi sẽ theo dõi chặt chẽ các cuộc đàm phán thành lập chính quyền bang, phản ứng của từng đảng, và những con số thăm dò trong ba tháng tới. Bởi vì trong chính trị cũng như trong thể thao, trận đấu thực sự chỉ bắt đầu sau khi tiếng còi khai cuộc vang lên.